لا يَعْلَمُونَ 18 و در اخبار اين فطرت تفسير به اسلام شده و به توحيد شده و به معرفت خدا و رسول و امير المؤمنين ( ع ) شده . 19 حضرت باقر ( ع ) فرمود ( فطرهم على التوحيد ) ( الخ ) 20 يعنى خلق كرد و مفطور نمود ايشان را بر توحيد در وقت ميثاق ، بر معرفت آن كه او است خداى ايشان ؛ اگر اين نبودى نمىدانستند كيست پروردگار ايشان و نه كيست روزى دهنده ايشان . و حديث ( كلّ مولود يولد على الفطرت ) ( الخ ) 21 ظاهر و هويدا است . و همچنين حديث صادق ( ع ) كه به شخصى فرمود به كشتى نشسته‌اى و كشتى در مقام غرق برآمده و يا غرق شده و در آن وقت دلت قهرا متوجه شد به كسى كه تو را نجات دهد ؟ همان خداى تو است . اين حديث در كتب فارسى مجلسى ( قدس سره ) و غير آن هست ، نقل به معنى كردم . پس اين حديث هم مثل آنها دلالت دارد بر ايمان فطرى . و آيه شريفهء وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ 22 كه در سورهء انفال است و ظاهر معنى او اين است كه بدانيد بدرستى كه خدا حايل مىشود ميان مرد و قلب او . و در تفسير صافى از كتاب توحيد و از عياشى نقل كرده كه صادق ( ع ) در اين آيه فرمود حايل مىشود ميان او و ميان آن كه بداند و اعتقاد كند كه باطل حق است . و ايضا از مجمع و عياشى نقل كرده كه آن حضرت فرموده معنايش اين است كه يقين نمىكند دل و قلب هرگز كه حق باطل است و يقين نمىكند قلب هرگز كه باطل حقّ است . باز عياشى از آن حضرت روايت كرده هو ان يشتهى ( الخ ) او اين است كه شخص به گوش و چشم و زبان و دست خود به چيزى ميل كند ، يعنى به حرامى ، اگر چيزى از خواهش خود را به عمل آورد پس نمىكند او را مگر آنكه قلب او منكر است آن كار را ، مىداند كه حق نيست در او . تمام شد حديث شريف . 23 و مضمون اين آيه شريفه به اين تفسير در آيات بسيارى است كه نفى علم و اعتقاد از كافر نسبت به باطل كرده . در سورهء و النجم فرموده وَ ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ يعنى آنان كه ملائكه را دختران خدا مىگويند علم به او ندارند إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ متابعت نمىكنند مگر مظنّه را . 24 و فرموده ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّباعَ الظَّنِّ وَ ما قَتَلُوهُ يَقِيناً 25 يعنى آنان كه گفتند حضرت عيسى را كشتند و بر دار كشيدند علم ندارند متابعت مظنّه مىكنند و يقينا او را نكشتند . و آيات از اين قبيل بسيار است و همه را مضمون يكى است كه خدا قلب را چنان آفريده كه هرگز يقين قطعى جزمى به باطل نخواهد پيدا كرد . و هر كس در مقام تفحّص و تجربه برآيد مضمون اين آيات را بالبديهه خواهد يافت . حال هر كه طالب تحقيق و فهم اين آيات و اين مطلب است به دقّت گوش به من